मुंबईत पाच महिन्यांत ७,६३३ झाडे हटवण्यास मंजुरी; पुनर्रोपणासाठी जागा कुठे?

 शहरातील विकासकामे आणि पुनर्विकास प्रकल्पांसाठी गेल्या पाच महिन्यांत ७,६३३ झाडे हटवण्यास मंजुरी देण्यात आली आहे. यापैकी ३,५०२ झाडे कायमची तोडली जाणार असून, ४,१३१ झाडांचे पुनर्रोपण करण्याचे प्रस्ताव आहेत. मुंबईतील वाढते प्रदूषण आणि उष्णतेच्या पार्श्वभूमीवर एवढ्या मोठ्या संख्येने झाडे हटवण्याच्या निर्णयामुळे पर्यावरणप्रेमींनी चिंता व्यक्त केली आहे.

मुंबई महापालिकेच्या वृक्ष प्राधिकरणाने मे ते ऑक्टोबरदरम्यान झालेल्या आठ बैठकांमध्ये विविध प्रकल्पांचे प्रस्ताव मंजूर केले. मुंबई कोस्टल रोड, धारावी पुनर्विकास, ऑरेंज गेट ते मरीन ड्राइव्ह बोगदा, उन्नत मार्ग आणि खासगी पुनर्विकास प्रकल्पांसाठी झाडे तोडण्याची किंवा स्थलांतरित करण्याची परवानगी देण्यात आली आहे. या प्रकल्पांच्या आराखड्यांमध्ये एकूण १४,८७७ झाडे प्रभावित होणार असल्याची नोंद करण्यात आली होती. त्यातील काही झाडे जागेवरच राखण्याचे प्रस्ताव आहेत.

झाडांचे पुनर्रोपण करण्यासाठी मुंबईत पुरेशी जागा उपलब्ध आहे का, हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे. मोठ्या प्रकल्पांमधील अनेक झाडे शहराबाहेर स्थलांतरित करण्याचा विचार केला जातो. मात्र, त्यासाठी निश्चित केलेली जमीन किती झाडांना पुरेल आणि स्थलांतरानंतर त्यांची योग्य देखभाल होईल का, याबाबत स्पष्ट माहिती नागरिकांना मिळणे आवश्यक आहे.

केवळ झाडांचे पुनर्रोपण केल्याची नोंद पुरेशी नसते. नव्या ठिकाणी त्यांना पाणी, माती आणि आवश्यक निगा मिळाली नाही, तर ती झाडे जगण्याची शक्यता कमी होते. त्यामुळे स्थलांतरित झाडांचे नियमित निरीक्षण, देखभाल आणि त्यांच्या जगण्याचे अहवाल सार्वजनिक करण्याची मागणी पर्यावरणप्रेमी करत आहेत.

मुंबईची शेवटची वृक्षगणना २०११ मध्ये झाली होती. त्या गणनेनुसार शहरात सुमारे २९.७५ लाख झाडे होती; मात्र सध्याची एकूण संख्या स्पष्ट नाही. नव्या वृक्षगणनेचे काम सुरू असल्याचे सांगितले जात असले, तरी शहरातील हरित क्षेत्राची सद्यस्थिती समजण्यासाठी अद्ययावत आकडेवारी महत्त्वाची ठरणार आहे.

विकासकामे करताना पर्यायी आराखडे तपासणे, शक्य तिथे झाडे वाचवणे आणि पुनर्रोपणासाठी जागा आधी निश्चित करणे आवश्यक आहे. मंजूर प्रस्ताव, पुनर्रोपणाची ठिकाणे आणि स्थलांतरित झाडांची स्थिती यांची माहिती सार्वजनिक केल्यास या प्रक्रियेबाबत पारदर्शकता राहील, अशी अपेक्षा व्यक्त होत आहे.